harshilsays

Posts

એવોર્ડ્સમાં આલ્ફ્રેડ નોબેલનો 'બેલ' કેમ વાગે છે?

April 01, 2026

Where the mind is without fear and the head is held high; Where knowledge is free; Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls; Where words come out from the depth of truth; Where tireless striving stretches its arms towards perfection; Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit; Where the mind is led forward by thee into ever-widening thought and action— Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake. - Rabindranath Tagore અખંડ ભારતવર્ષને ઉદ્દેશીને લખાયેલી આ પાણીદાર રચના રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (મૂળ નામ - રબિન્દ્રનાથ ટાગોર, બંગાળી ઉચ્ચારણ મુજબ) રચીત "ગીતાંજલિ" ની છે. એ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર કે જેમને સન 1913માં આખા વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠીત એવોર્ડ અને હવે તો મહામૂલો એવો “નોબેલ પારિતોષિક” એમના સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં અદ્દભૂત ખેડાણ બદલ એનાયત કરવામાં આવેલો. 1913માં ગીતાંજલિ નામના એમના ગ્રંથની સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં નોબેલ પારિતોષિક માટે પસંદગી કરવામાં આવેલી. આ સાથે જ સમગ્ર ભારતમાં સૌપ્રથમ ...

રણમાં વેરણછેરણ થતું ડ્રેગન બ્લડ ટ્રી

March 25, 2026

હિન્દ મહાસાગરમાં આફ્રિકી દેશ સોમાલિયાની પૂર્વે અને યમનની દક્ષિણે સોકોટ્રા/Socotra નામનો આશરે 3665 ચોરસ કિલોમીટરનો એકલો અટૂલો ટાપુ આવેલો છે. એડનના અખાતનું પ્રવેશદ્વાર ત્યાં છે, જેમાં પ્રવેશ્યા બાદ સુએઝ નહેરવાળો રાતો સમુદ્ર આવે છે. અઢારમી સદીમાં તેમજ ઓગણીસમી સદીમાં યુરોપ સાથે (વચેટિયા આરબ સોદાગરો દ્વારા) વેપાર કરનારા મુખ્યત્વે કચ્છીઓ અરબી સમુદ્રમાં એકધારું 2000 કિલોમીટર જેટલું લાંબુ અંતર કાપી તત્પુરતા રોકાણ માટે સોકોટ્રા પહોંચે ત્યારે એ ટાપુ પર તાજાં ખોરાકપાણી મેળવ્યાનો એમને સુખદ અનુભવ થતો, એટલે ટાપુનું નામ તેમણે સુખધરા રાખ્યું. સમય રહેતા પશ્ચિમી લોકોએ સુખધરાનું અપભ્રંશ સોકોટ્રા કરી નાખ્યું. હવે એ જ નામ ચલણમાં છે. 1990ની સાલથી યમનની માલિકીના એ ટાપુ પર આજે લગભગ ચાલીસેક હજારની વસ્તી છે. સોકોટ્રાની માટીમાં ઝાઝો કસ નથી અને વરસાદની પણ ખાસ મહેર નથી. હવામાન ગરમ છે. વનસ્પતિને ફૂલવાફાલવા માટેના પ્રેરક સંજોગોનો અભાવ છે. આમ છતાં અત્યંત વિષમ પર્યાવરણમાં બંધબેસતા આવી જવા પોતાની રચના તથા કાર્ય બદલીને 27 સ્પીસિસની વનસ્પતિઓ સોકોટ્રા પર ખીલી છે. સર્વાઇવલ માટે દેશ તેવો વેશ તેમણે ધારણ કર્યો છે, એટલે દરેક વ...

અજીબોગરીબ છાણિયાં જીવડાંનું અજુગતું વિજ્ઞાન

March 18, 2026

આમ તો જુગુપ્સાપ્રેરક લાગે એવા આ સમાચાર ઘણા વખત પહેલાના છે. એ વખતે ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ ન્યુઝીલેન્ડે પણ છેક દક્ષિણ આફ્રિકાથી કેટલાક છાણિયાં જીવડાં (dung beetles) મંગાવીને પોતાના વગાડાઉ પ્રદેશોમાં છૂટાં મૂકી દીધા. આવા જીવડાં મૂળભૂત રીતે ઢાલિયા જીવડાં છે. કાચબાની માફક તેમને પણ કુદરતે ઢાલ આપી છે, જે સામાન્ય રીતે લીસી અને ચમકદાર હોય છે. જ્યારે તે જમીન પર બેઠું હોય ત્યારે તેની પાંખો પોતાની ઢાલ નીચે છુપાવીને રાખે છે અને ઉડવાનું મન થાય ત્યારે ઢાલને ખોલીને પાંખો બહાર કાઢે છે. જ્યાં સુધી પાંખો વીંઝાતી રહે ત્યાં સુધી ઢાલ ખૂલી જ રાખે છે અને જમીન પર આવ્યા બાદ ફરી પાંખોને સંકેલી ઢાલને બીડી દે છે. આખા જગતમાં આશરે 3,00,000 પ્રકારના ઢાલિયા જીવડાં છે. એમાં સૌથી કુતૂહલપ્રેરક હોય તો એ છાણિયાં જીવડાં (dung beetles) છે અને જેમની ભારત તથા આફ્રિકામાં વ્યાપક વસ્તી છે. ધ્રુવ પ્રદેશો સિવાય અમુક અન્ય પ્રદેશોમાં પણ વસ્તી છે પણ ખૂબ પાંખી. હાથી, ભેંસ, ગેંડા, ગાય, જિરાફ વગેરેના છાણના લાડુ બનાવવા માટે તેઓ જાણીતા છે. છાણના આવા લાડુ ગોળ જ બનાવવા એ તેમની એક આગવી ખાસિયત છે. છાણ અને તેના પર આધાર રાખતા જંતુઓ પોષક ચક્ર, જ...

Union Budget 2026–27: Growth with Fiscal Prudence at the Core

February 04, 2026

The budget presented on 1 February 2026 by FM Nirmala Sitharaman lays out a clear choice: spend more where it creates long-term capacity (roads, rail, semiconductors, data centers, and health) while narrowing the gap between receipts and spending gradually. Total government spending for 2026–27 is projected to be about ₹53.47 lakh crore, and the fiscal deficit target is set at 4.3% of GDP, a small improvement compared with the revised estimate for 2025–26. At the center of the plan is a record capital expenditure of roughly ₹12.2 lakh crore—the biggest single driver of the budget—intended to boost jobs and private investment by improving infrastructure and supply chains. These headline numbers and the main documents are officially published by the finance ministry and independent budget analysts, and they show the same broad direction. One of the strongest points of this budget is its focus on manufacturing and high-technology value chains. The government has doubled down ...

…તો શું અત્યારે તેઓ દૂરદર્શનની ‘મહાભારત’ સીરિયલ જોઈ રહ્યા છે?

January 28, 2026

વિજ્ઞાની કાર્લ સેગાને 1985 માં Contact નામની સાયન્સ ફિક્શન નવલકથા લખેલી, જેના આધારે ત્યારપછી ફિલ્મ પણ બની. ફિલ્મની પટકથા મુજબ 1988 ના વર્ષમાં એક મહિલા ખગોળશાસ્ત્રી Search for Extra-Terrestrial Intelligence/SETI અભિયાન હેઠળ બુદ્ધિશાળી એવા બાહ્યાવકાશી જીવોની ખોજ ચલાવી રહી છે. (હોલિવૂડની જાણીતી અભિનેત્રી જુડી ફોસ્ટર Contact ફિલ્મમાં ખગોળશાસ્ત્રીનો રોલ ભજવે છે). ઇ.ટી.ના સંદેશા માટે અંતરિક્ષમાં ખાંખાંખોળા કરવા માટેનું સાધન રેડિઓ ટેલિસ્કોપ છે, એક વાર તે Vega/અભિજીત તારાની (જે પૃથ્વીથી 25 પ્રકાશવર્ષ જેટલો દૂર છે) દિશામાં ટેલિસ્કોપ માંડે છે અને ત્યારે અસાધારણ પ્રકારનું ટ્રાન્સમીશન ઝીલાય છે. આનો સૂચિતાર્થ તેને સમજાતો નથી, એટલે તે ઓસ્ટ્રેલિયાના એક ખગોળશાસ્ત્રીનો સંપર્ક કરે છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના રેડિઓ ટેલિસ્કોપે પણ એ જ સંદેશો ઝીલ્યો છે, જે વળી તેને પણ રહસ્યમય જણાયો છે. અમેરિકન મહિલા ખગોળશાસ્ત્રી લાગતાવળગતા સૌને મેસેજ અંગે વાકેફ પણ કરે છે. પરિણામે CNN નામના ટેલિવિઝન નેટવર્કથી માંડીને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ સહિતના અગ્રગણ્ય લોકોને ઘટનાથી વાકેફ કરવામાં આવે છે. વિદ્યુતચુંબકીય મોજાંના વિશ્લેષણ દ્વારા અ...

મિડિયા: હેડલાઈન vs બેડલાઈન

December 17, 2025

વિશ્વના તમામ લોકશાહી દેશોમાં, મિડિયાને સંસદ, વિધાનસભા અને ન્યાયતંત્રની પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવા માટેના ચોથા સ્તંભ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મિડિયાની સકારાત્મક ભૂમિકા કોઈપણ વ્યક્તિ, સંગઠન, જૂથ અને દેશને આર્થિક, સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય રીતે સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે. આધુનિક સમયમાં, મિડિયાની ઉપયોગિતા, મહત્વ અને ભૂમિકા સતત વધી રહી છે. કોઈપણ સમાજ, સરકાર, વર્ગ, સંસ્થા, જૂથ કે વ્યક્તિ મિડિયાની અવગણના કર્યા વિના આગળ વધી શકે નહિ. મિડિયા આજના જીવનમાં એક અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની ગયું છે. આમ જોઈએ તો મિડિયા એ એક સર્વાંગી પ્રણાલી છે. જેમાં પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ, પત્રકારો, ઈલેક્ટ્રોનિક મિડિયા, રેડિયો, સિનેમા, ઈન્ટરનેટ વગેરે જેવા માહિતી સ્ત્રોતોનો સમાવેશ થાય છે. સમાજમાં મિડિયાની ભૂમિકા જોતાં તે સમાજમાં પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ ઘણું યોગદાન આપે છે અને તેની જવાબદારીઓ નિભાવવામાં સમાજ પર તે તેની કેટલીક સકારાત્મક અને કેટલીક નકારાત્મક અસરો પણ પાડે છે. આમ, સમાજમાં મીડિયાની શક્તિ, મહત્વ અને ઉપયોગીતામાં વધારો થવાથી, તેની સકારાત્મક અસરોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. પરંતુ તે જ સમયે તેની નકારાત્મક અસરો પણ બહાર આવી છે. ...

કમાલના કલામ

December 03, 2025

સન 2010 ની આ વાત છે. જ્યારે ડૉક્ટર અબ્દુલ કલામ પોતાની ટિમ સાથે અમેરિકાના કેન્ટુકી રાજ્યમાં આવેલી ગેટન યુનિર્સીટીમાં લેક્ચર આપવા ગયેલા હતા. ત્યાં યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓને એક લિસ્ટ આપવામાં આવેલું હતું અને જેમાં અલગ અલગ 10-12 ટોપિક હતા. એમાંથી એક પસંદ કરીને વિદ્યાર્થીઓએ અડધા કલાકની પ્રસ્તુતિ બનાવવાની હતી. આ વિધાર્થીઓમાં સ્ટેફની નામની એક વિધાર્થિની હતી. સ્ટેફનીએ પોતાની રસરૂચિ અનુસાર વિષય પસંદ કર્યો, "અમેરિકાની સ્કૂલિંગ સિસ્ટમમાં જરૂરી બદલાવો" આવા કંઈક વિષય પર તેણે ખુબ રસપ્રદ પ્રસ્તુતિ રજૂ કરી. સાથે સાથે અનેક નોબલ પ્રાઈઝ વિજેતાઓ અમેરિકામાં થયા હોવા છતાં પ્રાથમિક શિક્ષણમાં રહેલી શાળાકીય ખામીઓ પર એણે ધ્યાન દોર્યું અને એમાં જરૂરી સુધારાઓ પણ બતાવ્યા. ડોક્ટર કલામને સ્ટેફનીની પ્રસ્તુતિ ખુબ પસંદ આવી. હવે એ આખા દિવસનો કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયો અને સાંજે સ્ટેફની ડૉક્ટર અબ્દુલ કલામને મળવા આવી. તે હાલની એજ્યુકેશન સિસ્ટમ વિશે વધારે માહિતી ડૉક્ટર અબ્દુલ કલામ પાસેથી જાણવા માંગતી હતી. જેથી ઉત્સુકતા સાથે તે ડૉક્ટર કલામ પાસે પહોંચી. ડૉક્ટર અબ્દુલ કલામ પણ સ્ટેફનીને મળ્યા અને ખાસ્સા લાંબા સ...

અનંત અંતરિક્ષના મૂંઝવતા પ્રશ્નનું અનંત નિરાકરણ

November 19, 2025

બિગ બેંગ થયો ને સમગ્ર બ્રહ્માંડની ઉત્પતિ થઈ ત્યારથી લઈને આજ સુધીના ઇતિહાસની તવારીખમાં હોમોસેપિયન તરીકે ઓળખાતી બુદ્ધિજીવી પ્રજાતિએ જે પ્રગતિ કરી છે એટલી અન્ય એકપણ પ્રજાતિએ નહિ કરી હોય. આ હોમોસેપિયન પ્રજાતિ એટલે આપણે પોતે. માણસોનું વૈજ્ઞાનિક નામ હોમોસેપિયન છે. એક પગ પૃથ્વી પર રાખીને તેણે બીજો પગ ચંદ્ર પર માંડ્યો અને ત્યાં પોતાની વિજય પતાકા લહેરાવી. આટલેથી ન અટકતા તે મંદાકિની, આપણી દૂધગંગાની બહાર નીકળવા પણ ઘણા લાંબા સમયથી મથામણ કરી રહ્યો છે અને એ માટે તો તેણે વર્ષો પહેલાં (1977 માં) વોયેજર નામના માનવરહિત બે યાન પણ રવાના કર્યા છે. જે આજ સુધી હજી પણ આપણી દૂધગંગાની બહાર નીકળી શક્યા નથી અને તેની અવિરત યાત્રા હજી પણ ચાલુ જ છે. આવા અફાટ ફેલાયેલા અંતરિક્ષમાં હવે માણસજાતની નજર રાતા ગ્રહ એવા મંગળ પર પડી છે. જેને સર કરવા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી નભ ને ધરતી ભેગી કરી રહ્યો છે. રાતા ગ્રહની આ યાત્રામાં તે ચંદ્રને પોતાનો અડ્ડો બનાવવા માંગે છે. આટલી લાંબી સમાનવ યાત્રા માટે ખાવાપીવા સહિતનો વિપુલ પ્રમાણમાં પુરવઠો જોઈએ. જેથી યાનનું વજન પણ ખૂબ વધી જાય અને આમ પણ પૃથ્વી પર ગુરુત્વાકર્ષણનું પરિ...

દિલ્હી: Peace કે Pieces? જેહાદના નામે બદલાતી જગ્યા

November 12, 2025

સમગ્ર ઘટનામાં જે કંઈ થઈ રહ્યું છે અને થવાનું હતું તેની શરૂઆત છેક કાશ્મીરથી થઈ હતી. કાશ્મીરમાં 8 નવેમ્બરે શ્રીનગર પોલીસે અનંતનાગના સીનિયર રેસિડેન્ટ ડૉક્ટર આદિલ અહમદના સરકારી મેડિકલ કૉલેજના લોકરમાંથી AK47 પકડી હતી. આતંકી આદિલ પાસેથી જે વિગતો મળી તેના આધારે જ પોલીસે હરિયાણાના ફરીદાબાદમાં આવેલ એક ડૉક્ટરે ભાડે રાખેલા મકાનમાંથી ત્રણેક ટન જેટલી વિસ્ફોટક સામગ્રી કબજે કરી. ત્યારબાદના ઘટનાક્રમમાં 10 નવેમ્બર 2025ના રોજ, સાંજે 6:52 વાગ્યે દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લા મેટ્રો સ્ટેશન પાર્કિંગ લોટ પાસે i20 કારમાં એક પ્રચંડ બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો અને કુલ 12 લોકોના મોત થયા. ઘટના સ્થળથી 3000-400 મીટર દૂર સુધી કાટમાળ ફેંકાયો હતો. i20 કારમાં સવાર, ડૉ. મોહમ્મદ ઉમર નબી કે જે પુલવામાનો રહેવાસી હોવાનું જણાય છે, વિસ્ફોટ પહેલા ત્રણ કલાક સુધી મેટ્રો પાર્કિંગમાં બેઠો હતો. દરમિયાન, હરિયાણાના ફરીદાબાદમાં ડૉ. શાહીન શાહિદ નામની એક મહિલાની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. શાહીન ભારતમાં જૈશ-એ-મોહમ્મદની (હા, આ એ જ મસૂદ અઝહરનું જૈશ-એ-મોહમ્મદ કે જેને કંદહાર પ્લેન હાઈજેક વખતે આપણી છાતી પર પગ રાખી મસૂદ સહિત અન્ય ત્રણ આતંકીઓ સાથે છોડાવી ...

રેતીમાં ખેતી કરી એણે, વાતા 'તા પવન ત્યાં પછેડી કરી એણે...

November 05, 2025

'ખેડૂત' અને 'ખેતી' - પ્રગાઢ રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા શબ્દો અને અત્યારે તો રાજ્યભરમાં સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહેલા શબ્દો. ખેર અહીં રાજનીતિના કોઈ પક્ષા-પક્ષીની વિમાસણમાં પડવાનું નથી. વાત અહીં ખેડૂતોના હિતની છે. તેમને જોઈએ તેટલું પ્રાધાન્ય નથી મળતું કે આપવામાં આવતું. ખેતીના ક્ષેત્રે આપણે આઝાદીના આટલા વર્ષો પછી હજુ પણ જોઈએ એવી પ્રગતિ સાધી શક્યા નથી. અત્યારે ભારતની કુલ જનસંખ્યા 140 કરોડ ધ્યાનમાં લેતા દેશભરમાંથી લગભગ 65% (source: PIB) જેટલા લોકો ખેતી સાથે સંકળાયેલા છે. તેમ છતાં આપણે દેશની કુલ GDP ના માત્ર 18% જ કૃષિ ક્ષેત્રમાંથી મેળવી શકીએ છીએ. ભારતના કુલ ખેડૂતોમાંથી લગભગ 80% જેટલા ખેડૂતો નાના ધારકો છે કે જેમની પાસે બે હેક્ટર કે તેથી ઓછી જમીન હોય. આ ઉપરાંત કુલ ખેડૂતોના 19% જેટલા ખેડૂતોને જ ટ્રેક્ટર પરવડી શકે છે. વધુમાં ભારતના ખેડૂતો પાસે પાકની ઉપજ વધારવાના તથા સુધારવાના માધ્યમોનો ઘણો અભાવ છે. તેમજ જમીનની તંદુરસ્તીને સમજવાની માહિતીનો પણ અભાવ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત આધુનિક સિંચાઇ પદ્ધતિનો ઉપયોગ અને તે અંગેની પૂરતી માહિતી પણ છેવાડાના ખેડૂતને નથી હોતી. આવા અને...

Search This Blog