harshilsays

હિન્દ મહાસાગરમાં આફ્રિકી દેશ સોમાલિયાની પૂર્વે અને યમનની દક્ષિણે સોકોટ્રા/Socotra નામનો આશરે 3665 ચોરસ કિલોમીટરનો એકલો અટૂલો ટાપુ આવેલો છે. એડનના અખાતનું પ્રવેશદ્વાર ત્યાં છે, જેમાં પ્રવેશ્યા બાદ સુએઝ નહેરવાળો રાતો સમુદ્ર આવે છે. અઢારમી સદીમાં તેમજ ઓગણીસમી સદીમાં યુરોપ સાથે (વચેટિયા આરબ સોદાગરો દ્વારા) વેપાર કરનારા મુખ્યત્વે કચ્છીઓ અરબી સમુદ્રમાં એકધારું 2000 કિલોમીટર જેટલું લાંબુ અંતર કાપી તત્પુરતા રોકાણ માટે સોકોટ્રા પહોંચે ત્યારે એ ટાપુ પર તાજાં ખોરાકપાણી મેળવ્યાનો એમને સુખદ અનુભવ થતો, એટલે ટાપુનું નામ તેમણે સુખધરા રાખ્યું. સમય રહેતા પશ્ચિમી લોકોએ સુખધરાનું અપભ્રંશ સોકોટ્રા કરી નાખ્યું. હવે એ જ નામ ચલણમાં છે. 1990ની સાલથી યમનની માલિકીના એ ટાપુ પર આજે લગભગ ચાલીસેક હજારની વસ્તી છે. સોકોટ્રાની માટીમાં ઝાઝો કસ નથી અને વરસાદની પણ ખાસ મહેર નથી. હવામાન ગરમ છે. વનસ્પતિને ફૂલવાફાલવા માટેના પ્રેરક સંજોગોનો અભાવ છે. આમ છતાં અત્યંત વિષમ પર્યાવરણમાં બંધબેસતા આવી જવા પોતાની રચના તથા કાર્ય બદલીને 27 સ્પીસિસની વનસ્પતિઓ સોકોટ્રા પર ખીલી છે. સર્વાઇવલ માટે દેશ તેવો વેશ તેમણે ધારણ કર્યો છે, એટલે દરેક વ...

  આમ તો જુગુપ્સાપ્રેરક લાગે એવા આ સમાચાર ઘણા વખત પહેલાના છે. એ વખતે ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ ન્યુઝીલેન્ડે પણ છેક દક્ષિણ આફ્રિકાથી કેટલાક છાણિયાં જીવડાં (dung beetles) મંગાવીને પોતાના વગાડાઉ પ્રદેશોમાં છૂટાં મૂકી દીધા. આવા જીવડાં મૂળભૂત રીતે ઢાલિયા જીવડાં છે. કાચબાની માફક તેમને પણ કુદરતે ઢાલ આપી છે, જે સામાન્ય રીતે લીસી અને ચમકદાર હોય છે. જ્યારે તે જમીન પર બેઠું હોય ત્યારે તેની પાંખો પોતાની ઢાલ નીચે છુપાવીને રાખે છે અને ઉડવાનું મન થાય ત્યારે ઢાલને ખોલીને પાંખો બહાર કાઢે છે. જ્યાં સુધી પાંખો વીંઝાતી રહે ત્યાં સુધી ઢાલ ખૂલી જ રાખે છે અને જમીન પર આવ્યા બાદ ફરી પાંખોને સંકેલી ઢાલને બીડી દે છે. આખા જગતમાં આશરે 3,00,000 પ્રકારના ઢાલિયા જીવડાં છે. એમાં સૌથી કુતૂહલપ્રેરક હોય તો એ છાણિયાં જીવડાં (dung beetles) છે અને જેમની ભારત તથા આફ્રિકામાં વ્યાપક વસ્તી છે. ધ્રુવ પ્રદેશો સિવાય અમુક અન્ય પ્રદેશોમાં પણ વસ્તી છે પણ ખૂબ પાંખી. હાથી, ભેંસ, ગેંડા, ગાય, જિરાફ વગેરેના છાણના લાડુ બનાવવા માટે તેઓ જાણીતા છે. છાણના આવા લાડુ ગોળ જ બનાવવા એ તેમની એક આગવી ખાસિયત છે. છાણ અને તેના પર આધાર રાખતા જંતુઓ પોષક ચક્ર, જ...